2022 yılının sonunda Ukrayna, Karşılıklı Adli Yardımlaşma ve Hukuki İlişkiler Sözleşmesi'nden çekilmeye ilişkin bir yasa kabul etti. Ancak daha sonra hükümet, 24 Şubat 2022'den önce sözleşmeye taraf yabancı devletlerin topraklarında tasdik edilen belgelerin, özel bir sertifika olmadan da kabul edilmesine karar verdi.
4 Şubat 2023 tarihinde hükümet, sıkıyönetim süresince ve sıkıyönetimin sona ermesinden itibaren altı ay içinde, Rusya ve Belarus'tan gelen belgelerin 24 Şubat 2022 tarihinde veya öncesinde Apostilsiz olarak kabul edilmiş olması halinde, Ukrayna topraklarında Apostilsiz olarak kullanılabilmesine karar vermiştir.
Bu, 24 Şubat 2022 tarihinden önce Rusya ve Belarus topraklarında düzenlenen belgelerin, Apostil olmadan Ukrayna topraklarında kullanılabileceği anlamına gelmektedir. Ancak bu tarihten sonra düzenlenen belgelerde Apostil bulunması zorunludur.
Hatırlatmak gerekirse, 1 Aralık 2022 tarihinde Ukrayna Yüksek Şurası, Cumhurbaşkanı tarafından hazırlanan 0163 sayılı "Hukuk, Aile ve Ceza İşlerinde Adli Yardımlaşma ve Hukuki İlişkilere Dair Sözleşme ve 22 Ocak 1993 tarihli Hukuk, Aile ve Ceza İşlerinde Adli Yardımlaşma ve Hukuki İlişkilere Dair Protokolün Askıya Alınması ve Sözleşmeden Çekinilmesi Hakkında" Kanun tasarısını kabul etmiştir.
1993 Sözleşmesi, yetkili bir makam veya bu konuda yetkilendirilmiş bir kişi tarafından düzenlenmiş veya onaylanmış ve resmi mühür taşıyan belgelerin, imzacı ülkelerden birinin topraklarında, diğer imzacı ülkelerin topraklarında ayrıca onaylanmadan tanınmasını öngörmektedir. 1993 Sözleşmesine toplam 11 ülke taraftır: Azerbaycan Cumhuriyeti, Moldova Cumhuriyeti, Ermenistan Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Belarus Cumhuriyeti, Tacikistan Cumhuriyeti, Gürcistan, Türkmenistan, Kazakistan Cumhuriyeti, Özbekistan Cumhuriyeti ve Kırgız Cumhuriyeti.
Ukrayna Noterler Odası, 1993 Sözleşmesi ve 1997 Protokolünün askıya alınmasının sadece Rusya Federasyonu ve Belarus Cumhuriyeti ile ilgili olarak öngörüldüğüne işaret etmektedir.
19 Mayıs 2024 tarihi itibariyle Sözleşme, diğer tüm Akit Taraflar bakımından Ukrayna için feshedilmiş sayılacaktır. Bu ülkelerden gelen belgeleri kullanmak için de apostil almak gerekecektir. Ancak bu durum, Ukrayna'nın uluslararası bir anlaşmaya sahip olduğu ülkelerden gelen belgeleri etkilemeyecektir.
Hâlihazırda Ukrayna için aşağıdaki anlaşmalar iki taraflı olarak yürürlüktedir:
- Ukrayna ile Gürcistan Cumhuriyeti Arasında Hukuki ve Cezai Konularda Adli Yardımlaşma ve Hukuki İlişkiler Anlaşması;
- Ukrayna ile Özbekistan Arasında Hukuki ve Ailevi Konularda Adli Yardımlaşma ve Hukuki İlişkiler Anlaşması;
- Ukrayna ile Moldova Cumhuriyeti Arasında Hukuki ve Cezai Konularda Adli Yardımlaşma ve Hukuki İlişkiler Anlaşması.
Ayrıca, 1965 tarihli (Ukrayna ile Ermenistan, Gürcistan, Moldova ve Kazakistan arasında) Hukuki ve Ticari Konularda Adli ve Yargılama Dışı Belgelerin Yurtdışında Tebliğine İlişkin Sözleşme ve 1970 tarihli (Ukrayna ile Ermenistan, Gürcistan ve Kazakistan arasında) Hukuki ve Ticari Konularda Yurtdışında Delil Toplanmasına İlişkin Sözleşme, Lahey Uluslararası Özel Hukuk Konferansı kapsamında çok taraflı düzeyde Ukrayna'da uygulanmaktadır. Bu sözleşmeler, belgelerin tebliği ve delillerin toplanması ile ilgili olarak hukuki konularda karşılıklı yardımlaşmanın sağlanmasının temelini oluşturmaktadır.
Halihazırda, uluslararası anlaşmalar uyarınca 24 Şubat 2022 tarihinde böyle bir uygulamanın mevcut olması koşuluyla, Rusya ve Belarus'ta düzenlenen resmi belgeleri özel bir tasdik (konsolosluk tasdiki, apostil vb.) olmadan kullanmak Ukrayna'da hala mümkündür. Yani, Rusya veya Belarus'ta düzenlenmiş veya onaylanmış bir belge 24 Şubat 2022 itibariyle Ukrayna'da apostil olmadan kabul ediliyorsa, sıkıyönetim sırasında da apostil olmadan kabul edilmelidir. Rusya ve Belarus'ta düzenlenen belgeleri Ukrayna'da kullanmak için noter onaylı bir tercüme gereklidir.
